Βαπτίζεται Ἡ Δούλη Τοῦ Θεοῦ… Ενσυναίσθηση

Πρόσφατη ήταν η συζήτηση σε τμήμα του σχολείου μας με θέμα την «σημαντικότερη έλλειψη», όπως ειπώθηκε, της ανθρωπότητας σήμερα, την ενσυναίσθηση. Πράγματι σε μια κοινωνία που τα μέλη της προκειμένου να εξελιχθούν κυνηγούν το χρήμα, τα αγαθά και τους ακολούθους, η ενσυναίσθηση για τον συνάνθρωπο έρχεται σε δεύτερη ίσως και τρίτη μοίρα… Η αυτοβελτίωση όμως την έχει ως προαπαιτούμενο και για να βελτιωθούμε πρέπει πρώτα να την καταλάβουμε. 

Η έννοια έχει οριστεί με ποικίλους τρόπους και πολλοί από εμάς ενδέχεται να μην έχουν κατανοήσει ακριβώς τι είναι. Σύμφωνα με έναν σπουδαίο Αμερικανό ψυχολόγο, τον Καρλ Ρότζερς, “ενσυναίσθηση είναι η ικανότητα να κατανοούμε τον εσωτερικό κόσμο του άλλου «σαν να» ήμασταν εμείς εκείνος, χωρίς όμως να χάνουμε τη δική μας ταυτότητα”. Αντιλαμβανόμαστε δηλαδή πώς αισθάνεται ο συνάνθρωπός μας, αναγνωρίζουμε όμως ότι αυτά είναι τα δικά του συναισθήματα και διατηρούμε την κρίση και την αντικειμενικότητά μας. Η συνειδητοποίηση ότι κάποιος βιώνει μια κατάσταση και διακατέχεται από ορισμένα συναισθήματα δεν συνάδει με συναισθηματική συγχώνευση. Ο Ρότζερς υποστηρίζει πως αυτός είναι ο μόνος τρόπος να προσφέρουμε βοήθεια αφού αν παρασυρόμασταν και εμείς δεν θα ήμασταν ικανοί να κατανοήσουμε πλήρως την εκάστοτε κατάσταση. 

Ο διαχωρισμός μεταξύ έλλειψης ενσυναίσθησης και απουσίας/μη εκδήλωσης συναισθηματικής ταύτισης κρίνεται απαραίτητος και η μη ύπαρξή του ενδέχεται να οδηγήσει σε παρανόηση. Εκείνο που είναι σημαντικό να διευκρινιστεί είναι ότι η απουσία συναισθηματικής ταύτισης δεν σημαίνει αδιαφορία για τον συνάνθρωπο, ούτε όμως η εκδήλωση ενσυναίσθησης συνεπάγεται αδιαφορία για τον εαυτό μας. Αντίθετα, προϋποθέτει την ικανότητα να κατανοούμε χωρίς να θυσιάζουμε την αυτοεκτίμηση, αποκλείοντας έτσι τον εγωισμό και τις απόλυτες στάσεις. Ένας άνθρωπος που συμμερίζεται τα συναισθήματα των άλλων χωρίς να παραμελεί την αξιοπρέπεια και τα όρια του εαυτού του, είναι άδικο να κατηγορείται πως δεν διαθέτει ενσυναίσθηση.  Πρέπει όμως να τονιστεί ότι η ισορροπία εδώ είναι λεπτή.

Η διεκδίκηση των δικαιωμάτων μας είναι απαραίτητη για την δικαιοσύνη. Είναι ωστόσο μεμπτό έως και απαγορευτικό να εκμεταλλευόμαστε την πρόφαση αυτή εις βάρος άλλων. Άλλωστε η ελευθερία του ενός σταματά εκεί που αρχίζει η ελευθερία του άλλου. Διεκδικούμε το δίκιο μας, φροντίζοντας πάντοτε να διατηρούμε σεβασμό και να κατανοούμε πως μια κατάσταση δεν είναι μονοδιάστατη αλλά πολύπλευρη.

Ο αρθρογράφος

Αϊλαμάκης Νικόλας